דער שליסל אין דעם לייכטער־קעסטל

קאפיטל 1: דער קליינער מעשענער שליסל

פרייטאג נאכמיטאג זיצט סורי קליין ביי באבי'ס קיך־טיש מיט א ווייכן שמאטעלע אין איין האנט און א זילבערנעם לייכטער אין דער אנדערער. אויסצופוצן די לייכטער איז איר ארבעט יעדע וואך. זי האט עס ליב. קודם איז דאס זילבער מאט און גרוי, און דערנאך, מיט יעדן רייב, הייבט עס אן שיינען.

'פארגעס נישט דעם הילצערנעם קעסטל,' רופט באבי פונעם אויוון. 'מען דארף עס אויך אפווישן.'

דער לייכטער־קעסטל איז אלט און טונקעל, מיט א דעקל וואס קנארט. באבי האלט אינעווייניג די איבעריגע ליכט, א שוועבעלעך־קעסטל און א צוזאמענגעלייגטן שטיקל פילץ. סורי הייבט אויף דעם פילץ אפצווישן דערונטער. עפעס קליין גליטשט איבערן האלץ און קלאפט אין דער זייט.

עס איז א שליסל.

ער איז קליינטשיק און פון מעש, נישט לענגער פון איר פינגער, און צוגעבונדן צו א שלייף פון א פארבלאסטן בלויען באנד. אויפן אונטערשטן חלק פונעם קעסטל, וואו דער פילץ האט עס באהאלטן, איז צוגעקלעבט א קליין צעטל. דער פאפיר איז ווייך פון אלטקייט. סורי לייענט עס צוויי מאל.

'פאר ווען דו ביסט גרייט. דער בלויער טיר. אייל זיך נישט. פרעג קודם.'

סורי'ס הארץ הייבט אן קלאפן. זי קוקט צום אויוון. באבי מישט די זופ און זינגט שטיל צו זיך, מיטן רוקן צו איר.

א שליסל. א צעטל. א בלויער טיר. דאס איז נישט קיין געווענליכער פרייטאג.

סורי לייגט דעם שליסל אריין אין טאש. זי באשליסט נישט אים צו באהאלטן. עס פאסירט סתם, אזוי ווי א האנט הייבט זיך ווען עס קומט א פראגע. פאר ליכט־צינדן מאכט זי אים צו מיטן זיפער אין איר איבערנעכטיגונג־זעקל, ווייל זי וועט אים נישט טראגן אום שבת. דערנאך ענדיגט זי דעם הילצערנעם קעסטל, לייגט צוריק דעם פילץ און טראגט די שיינענדיגע לייכטער צום עסצימער־טיש. אירע מחשבות לויפן די גאנצע צייט.

פאר וואס איז דער שליסל? און פארוואס האט באבי אים באהאלטן?

קאפיטל 2: די ערשטע השערה

ביז מען צינדט די ליכט, האט סורי שוין באשלאסן. דער שליסל איז פאר אן אוצר.

עס שטימט זייער גוט. באבי איז אויפגעוואקסן ווייט אוועק, אין א לאנד וואס סורי קען אפילו נישט ארויסזאגן זיין נאמען. באבי איז געקומען קיין אמעריקע מיט איין וואליזע. אזא באבי קען זיכער האבן א געהיימען קאסטן פול מיט אלטע מטבעות אדער א משפחה־האלדזבאנד. דער בלויער טיר מוז זיין וואו מען האלט עס.

שבת אינדערפרי, נאכן דאווענען, גייט סורי אהיים לעבן באבי און קוקט אויף יעדן טיר אין דער גאס. עס איז דא א רויטער, א גרינער און א ברוינער מיט א מעשענעם קלאפער. קיין בלויער איז נישט דא.

'דו ביסט זייער שטיל, סורעלע,' זאגט באבי.

'איך טראכט,' זאגט סורי. עס איז אמת. זי טראכט אזוי שטארק אז אירע שטרומפ שפירן זיך קראצעדיג און איר צאפ שפירט זיך שווער.

יענעם נאכמיטאג קומט סורי'ס קוזינע מלכי אויף א באזוך. מלכי איז צוועלף יאר און שטענדיג זיכער מיט זיך. סורי קען עס שוין נישט האלטן ביי זיך. זי נעמט מלכי הינטערן קאנאפע און שעפטשע די גאנצע מעשה, כאטש דער שליסל אליין איז נאך אלץ פארמאכט אין איר זעקל.

מלכי'ס אויגן ווערן גרויס. 'א שליסל און א צעטל וואס זאגט נישט צו איילן? סורי. דיין באבי באהאלט עפעס.'

'אן אוצר,' זאגט סורי.

'אדער א סוד,' זאגט מלכי פאמעליך. 'א גרויסער. מענטשן קלעבן נישט צעטלעך אונטער קעסטלעך וועגן פרייליכע זאכן.'

א קאלטער געפיל קריכט אריין אין סורי'ס בויך. זי האט נישט געטראכט דערפון. זי קוקט אריבער דעם צימער צו באבי, וואס זיצט אין איר פאטעל מיט איר ווייכן גרויען טיכל און א סידור אויפן שויס. אירע אויגן זענען פארמאכט, און איר פנים זעט אויס מיד.

וואס אויב דער סוד איז א טרויעריגער? וואס אויב באבי האט פארלוירן עפעס, אדער איינעם, לאנג צוריק? וואס אויב דער בלויער טיר פירט צו עפעס וואס טוט וויי?

סורי שלאפט נישט גוט יענע נאכט. זי ליגט אין בעט, און די השערה ווערט אלץ גרעסער אין איר קאפ. ביז אינדערפרי שפירט עס זיך שוין נישט ווי א השערה. עס שפירט זיך ווי א פאקט.

קאפיטל 3: דער אומריכטיגער טיר

נאך שבת מאכט סורי א פלאן. זי ווייסט אז זי דארף זיין פארזיכטיג, און זי ווייסט אז א גוטע אויספארשערין בלייבט מיט א רואיגן קאפ. דאך ליגט דער שליסל אויף איר ווי א שטיין, און זי קען נישט אויסהאלטן צו ווארטן.

זונטאג אינדערפרי גייט באבי אין בעקעריי. סורי זאגט אז זי וויל גיין שפאצירן און זאגט צו בלייבן אויפן זעלבן בלאק. זי גייט אראפ די גאס מיטן שליסל אין דער פויסט.

ביים ווינקל שטייט א קליין געביידע מיט א העל־בלויען טיר. עס איז א ציינדאקטער'ס אפיס. דער טיר שיינט און דער הענטל איז רונד און זילבערן. קיין שליסל־לאך פאר א קליינטשיקן מעשענעם שליסל איז נישט דא.

סורי'ס פנים ווערט הייס. א פרוי וואס גייט פארביי גיט איר א מאדנעם בליק, און סורי איילט זיך אוועק.

זי פרובירט דעם אלטן שאפ הינטערן דירה־געביידע. עס האט א בלויען הענג־שלאס, אבער דער שליסל פאסט נישט. זי פרובירט א בלויען פאסט־קעסטל אויף דער עוועניו, און שפירט זיך נאריש אין דער סעקונדע וואס זי הייבט אויף דעם קליינעם דעקל. א פאסט־קעסטל נעמט נישט אזא שליסל, און סורי ווייסט עס.

צוריק אויף באבי'ס בלאק זעצט זי זיך אויפן טרעפל פארן הויז און קוקט אויף אירע שיך. צוויי השערות זענען געווען אומריכטיג. אפשר דריי. און דאס ערגסטע איז דער טרויעריגער געפיל אין איר ברוסט. זי האט פארברענגט א גאנצן טאג גלייבן אז באבי'ס סוד טוט וויי. זי האט געקוקט אויף באבי א גאנצן שבת מיט באזארגטע אויגן, און באבי האט באמערקט. סורי האט באשלאסן וואס איז אמת אן פרעגן אפילו איין פראגע.

זי טראכט ווידער וועגן דעם צעטל. די לעצטע צוויי ווערטער קומען איר צוריק. פרעג קודם.

סורי'ס באקן ווערן ווארעם. עס איז געווען דארט די גאנצע צייט, אין באבי'ס אייגענער האנטשריפט. זי האט עס צוויי מאל געלייענט און דערנאך פארבייגעלאפן.

זי נעמט א טיפן אטעם און ציילט וואס זי ווייסט באמת. זי ווייסט אז עס איז דא א שליסל. זי ווייסט אז עס איז דא א צעטל. זי ווייסט אז דער צעטל זאגט: 'פאר ווען דו ביסט גרייט.' אלעס אנדערש, דער אוצר, דער טרויעריגער סוד און וואס דער בלויער טיר מיינט, איז נאר איר השערה, אנגעטון ווי א פאקט.

דעריבער טוט זי וואס זי האט ביז יעצט אויסגעמיטן. זי שטייט אויף, ווישט אפ איר רעקל און גייט אריין ווארטן.

קאפיטל 4: פרעג קודם

באבי קומט אהיים מיט א זעקל בולקעס און א ווייסן קעסטל צוגעבונדן מיט א שנור. זי שטעלט אויף דעם קעסל, און סורי זעצט זיך ביים טיש.

'באבי,' זאגט זי, 'איך דארף דיר עפעס דערציילן, און איך האב געטון עפעס וואס איך האב נישט געדארפט טון.'

באבי זעצט זיך פאמעליך. זי הערט די גאנצע מעשה: דער שליסל, דער פילץ, דער צעטל, דער אוצר, דער שפאציר, דעם ציינדאקטער'ס טיר און דער פאסט־קעסטל. סורי דערציילט אויך וועגן מלכי און וועגן דער טרויעריגער השערה וואס איז געזעסן אין איר בויך א גאנצן שבת. ווען זי ענדיגט, איז איר קול שטיל. 'אנטשולדיג אז איך האב עס גענומען אן פרעגן. איך האב דיר געדארפט קודם פרעגן. דער צעטל האט אפילו אזוי געזאגט. און אנטשולדיג אז איך האב פרובירט דעם שליסל אויף א שאפ און א פאסט־קעסטל וואס זענען נישט מיינס צו פרובירן.'

באבי איז שטיל א מאמענט. דערנאך, צו סורי'ס וואונדער, שיינען אירע אויגן און זי שמייכלט. זי זעט נישט אויס ווי עס האט איר וויי געטון.

'אוי, סורעלע,' זאגט זי. 'איך האב יענעם שליסל דארט געלייגט פאר דיר. איך האב נאר געמיינט אז דו וועסט זיין עלטער ווען דו געפינסט עס.'

זי נעמט דעם שליסל פון סורי'ס האנט, דרייט אים איבער פארזיכטיג און דערציילט איר די מעשה.

מיט יארן צוריק, ווען סורי'ס מאמע איז געווען א קליין קינד, איז געווען א משפחה אינעם געביידע וואס האט גארנישט געהאט פאר זייערע נייע צווילינג. באבי האט געזאמלט בעיבי־קליידער פון שכנים און זיי אהינגעברענגט. די קומענדיגע וואך האט אן אנדערע משפחה געדארפט א בעטעלע. ביסלעכווייז האט זיך א בלויער שאנק אינעם קעלער אנגעפילט מיט זאכן וואס יעדער קען בארגן, ווי בעטעלע־ליילעכער, וועגעלעך, הויכע שטולן און שבת־קליידער אין אלע מאסן. באבי האט געפירט דעם שאנק כמעט דרייסיג יאר. יעדער אינעם געביידע האט אים געקענט אלס דער בלויער טיר.

'עס איז נישט קיין אוצר,' זאגט באבי און לאכט. 'נו, אפשר אביסל יא. אבער עס איז נישט קיין סוד, און זיכער נישט קיין טרויעריגער. איך דערצייל נישט מענטשן סאך דערוועגן, ווייל איך האב קיינמאל נישט געוואלט קיין א דאנק.'

'אבער פארוואס איז עס געווען צוגעקלעבט אונטער די לייכטער?' פרעגט סורי.

'ווייל דער שאנק דארף איינעם וואס זאל זיך אפגעבן דערמיט ווען איך קען נישט,' זאגט באבי. 'איך האב געוואלט אז דאס זאלסט זיין דו. איך האב נישט געוואלט שטופן. איך האב געשריבן דעם צעטל אז דו זאלסט קומען דערצו ווען דו ביסט גרייט. און איך האב געשריבן פרעג קודם, ווייל איך קען דאס מיידל וואס איך האף וועט עס געפינען. זי טראכט. ווער עס טראכט דארף געדענקען צו פרעגן.'

סורי קען עס כמעט נישט גלייבן. זי וויל כמעט לאכן הויך, און זי וויל כמעט וויינען אויך. זי האלט ביידע געפילן אויף איין מאל.

'איך בין געווען אזוי זיכער אז דו באהאלטסט עפעס טרויעריג,' שעפטשע זי.

'איך ווייס,' זאגט באבי שטיל. 'א זארג וואס שפירט זיך גרויס קען אויסזען פונקט ווי א פאקט. אבער דו האסט נאכגעקוקט, און דאס איז וואס ציילט.'

קאפיטל 5: דער בלויער טיר

יענעם אוונט פירט באבי סורי אראפ די קעלער־טרעפ. ביים עק פון א שמאלן גאנג שטייט א הויכער הילצערנער שאנק, אנגעפארבט א פרייליכן בלוי. עס איז דער שענסטער בלוי וואס סורי האט אמאל געזען.

סורי לייגט דעם קליינעם מעשענעם שליסל אינעם שלאס און דרייט אים. דער טיר עפנט זיך מיט א לייכטן קנארץ.

אינעווייניג זענען דא פאליצעס און פאליצעס מיט קליידער צוזאמענגעלייגט אין ציכטיגע הויפנס. עס זענען דא פלאשלעך און דעקלעך, א פאר קליינע שווארצע שיך מיט שנאלן און א הויפן בילדער־ביכער מיט ווייכע דעקלעך. א קארטל אויפן אויבערשטן פאליצע שרייבט די בארג־כללים אין באבי'ס ציכטיגער האנטשריפט: נעם וואס דו דארפסט. ברענג צוריק ווען דו ענדיגסט. מען פרעגט נישט קיין פראגעס.

'מען פרעגט נישט קיין פראגעס,' זאגט סורי איבער. זי קוקט אויף באבי מיט א קרומען שמייכל. 'דער כלל איז פאר די וואס בארגן. דאס איז פארקערט פון מיר.'

באבי לאכט אזוי שטארק אז זי דארף זיך אנהאלטן אין דער פאליצע. 'פאר די וואס בארגן, יא. פאר אונז פרעגן מיר א סאך פראגעס. גוטע, און אין דער ריכטיגער צייט.'

דעם קומענדיגן זונטאג קומט סורי צוריק מיט מלכי און איר העפט. זי שרייבט א ליסטע פון וואס עס פעלט און א ליסטע פון וואס עס איז דא צו סאך. זי מאכט א נייעם שילטל פאר יעדער פאליצע מיט א דיקן לילאנעם מארקער. ווען א מאמע פונעם דריטן שטאק קומט זוכן א ווינטער־מאנטל פאר איר זון, זאגט סורי: 'לאמיך קוקן, און אויב מיר האבן נישט, וועל איך זיך נאכפרעגן.'

זי רעכנט נישט אויס מיט א השערה וואס די מאמע דארף. זי פרעגט.

אינדערהיים יענע נאכט הענגט סורי דעם מעשענעם שליסל אויף א האקן ביי איר בעט, אויף זיין פארבלאסטן בלויען באנד. זי קוקט דערויף א לאנגן מאמענט. עס איז נאר א קליינער שליסל, אבער ער האט איר געלערנט עפעס גרויס.

השערות קענען זיך שפירן ווי פאקטן, און א שנעלער קאפ קען אנפילן א שטילקייט מיט א מעשה. די בעסטע זאך צו טון מיט א השערה איז זאגן וואס מען ווייסט באמת און דערנאך פרעגן.

סורי לעשט אויס דאס ליכט. צום ערשטן מאל אין עטליכע טעג שלאפט זי איין גרינג.